Bir Özgürlük Meselesi: Bağımlılığın Anatomisi ve İradenin Esareti
Bağımlılık; bir nesneye, kişiye ya da varlığa duyulan önlenemez bir istek ve bireyin kendi
iradesini bir başka gücün etkisine teslim etme durumudur. Çoğu zaman bir "keyif" arayışı
olarak başlasa da, temelinde yoksunluğun vereceği o derin huzursuzluktan kaçma
çabası yatar. İnsanın yaşamını sürdürmesi için biyolojik bir zorunluluğu olmadığı halde,
kullanmak zorunda hissettiği her madde veya sergilemekten vazgeçemediği her
davranış, aslında ruhsal ve fiziksel bir zincirin halkasıdır.
Kronik Bir Durum: Bağımlılık ve Şeker Hastalığı Benzetmesi
Bağımlılığı sadece bir "tercih" veya "karakter zayıflığı" olarak görmek en büyük yanılgıdır.
Tıpkı şeker hastalığı gibi, bağımlılık da kronik ve tekrarlayıcı bir hastalıktır. Vücuda sinsi
bir şekilde sızar, yerleşir ve zamanla sistemin her hücresini istila eder. Bu sürecin en
trajik tanımı şudur: Başlamadan duramamak, başlayınca durduramamak.
Bağımlı birey için kontrol mekanizması zamanla çöker; kullanım sıklığı ve miktarı
üzerindeki hakimiyet kaybolur. Her bağımlının en büyük hayali bir gün "kontrollü
kullanabilmek" olsa da, gerçek şudur ki bağımlılık tamamen tedavi edilen değil,
disiplinle durdurulabilen bir süreçtir. Şeker hastasının hayatından şekeri çıkarması gibi,
bağımlı da hayatından o maddeyi veya davranışı çıkardığında sağlığını koruyabilir; ancak
aradan onlarca yıl geçse dahi o hassasiyet içeride bir yerde uyumaya devam eder.
Bağımlılığın Çeşitlenen Yüzü
Günümüzde bağımlılık sadece kimyasal maddelerle sınırlı değildir. Geniş bir perspektifte
üç ana başlıkta toplanabilir:
1.Yasal ve Yasal Olmayan Bağımlılıklar: Sigara, alkol ve kumar gibi yasal sınırlar
içindeki alışkanlıkların yanı sıra yasadışı maddeler ve illegal kumar faaliyetleri.
2.Davranışsal Bağımlılıklar: İnternet ve sosyal medya kullanımı, alışveriş,
işkoliklik, yeme bozuklukları, egzersiz veya dizi/film izleme gibi günlük hayatın
parçası gibi görünen eylemlerin takıntılı bir hal alması.
3.Maddesel Bağımlılıklar: Alkol ve kafein gibi uyarıcılar, yatıştırıcılar, sentetik
maddeler ve kanabinoidler.
Bir Süreç Olarak Bağımlılık: Denemeden Esarete
Hiç kimse bir sabah "bugün bağımlı olacağım" diyerek uyanmaz. Bu süreç dört kritik
aşamadan geçer:
•Deneme: Genellikle ergenlikte, merak veya akran baskısıyla atılan ilk adım.
•Kontrollü Kullanım: Kişinin hala "ben yönetiyorum" dediği yanılsama evresi.
•Kötüye Kullanım: Kullanım sıklığının arttığı ve zararların görünür olduğu aşama.
•Bağımlılık: Fiziksel ve ruhsal adaptasyonun tamamlandığı son durak.
Biyolojik Arka Plan: Ödül Yolu ve Aş Erme
Beynimizde hayatta kalmamızı sağlayan bir "Ödül Yolu" merkezi bulunur. Yemek yemek
veya su içmek gibi doğal ödüller bu merkezi uyarır. Ancak bağımlılık yapan unsurlar bu
sistemi manipüle ederek şiddetli bir arzu, yani "aş erme" (craving) yaratır. Fiziksel
yoksunluk belirtileri bir süre sonra geçse bile, kişiyi tekrar maddeye iten asıl güç beynin
bu biyolojik hafızasıdır.
Neden Başlanır? Riskler ve Etkenler
Bağımlılığın kökeninde sadece biyoloji değil, karmaşık bir nedenler ağı yatar. Merak,
stresle baş etme yöntemi olarak kaçış arayışı, bir gruba ait olma isteği ve genetik
yatkınlık bu nedenlerin başında gelir. Aile içindeki çatışmalar, ilgisizlik, akademik
başarısızlık veya travmatik geçmiş ise bireyi bağımlılığın kucağına iten en büyük risk
faktörleridir.
Sonuç: Özgürlüğe Atılan İlk Adım
Bağımlılık, insanı fiziksel, ruhsal ve zihinsel olarak kuşatan ölümcül bir süreçtir. Ancak
bu karanlık döngüden çıkış mümkündür. Maddi sıkıntılardan, çözülememiş travmalardan
veya yaşamın getirdiği ağır yüklerden kaçmak için bağımlılığa sığınmak, aslında sonu
ölüme giden bir yolu tercih etmektir.
Kurtuluşun ilk adımı, sorunların bağımlılıkla çözülemeyeceğini anlamak ve "kendimiz
olma" cesaretini göstermektir. Kişisel çabaların yetersiz kaldığı noktada bir uzmandan
yardım almak, zayıflık değil, özgürlüğe giden en rasyonel yoldur. Unutulmamalıdır ki;
bağımlılığın esaretinden kurtulmak, kişinin yeniden nefes alması, kendi yolunu çizmesi
ve kendisiyle barışık, özgür bir birey haline gelmesidir.
A Matter of Freedom: The Anatomy of Addiction and the Captivity of Will
Addiction is an uncontrollable desire toward an object, a person, or an entity, and the state in which an individual surrenders their own will to the influence of another force. Although it often begins as a pursuit of “pleasure,” at its core lies an effort to escape the deep unease caused by deprivation. Any substance an individual feels compelled to use, or any behavior they cannot give up—despite not being biologically necessary for survival—constitutes a link in a psychological and physical chain.
A Chronic Condition: Addiction and the Diabetes Analogy
Viewing addiction merely as a “choice” or a “character weakness” is one of the greatest misconceptions. Like diabetes, addiction is a chronic and relapsing illness. It infiltrates the body insidiously, settles in, and over time invades every cell of the system. The most tragic definition of this process is as follows: being unable to stop before starting, and unable to stop once started.
For the addicted individual, control mechanisms gradually collapse; dominance over the frequency and amount of use is lost. Although the greatest hope of every addicted person is to one day “use in a controlled manner,” the reality is that addiction is not a condition that is completely cured, but one that can only be managed through strict discipline. Just as a person with diabetes protects their health by eliminating sugar from their life, an addicted individual can preserve their well-being by removing the substance or behavior from their life. However, even after decades, that vulnerability continues to lie dormant somewhere within.
The Diversifying Faces of Addiction
Today, addiction is not limited to chemical substances. From a broader perspective, it can be categorized under three main headings:
- Legal and Illegal Addictions: Habits within legal boundaries such as smoking, alcohol, and gambling, as well as illicit substances and illegal gambling activities.
- Behavioral Addictions: Internet and social media use, shopping, workaholism, eating disorders, exercise, or watching TV series and films—behaviors that appear to be part of daily life but become obsessive.
- Substance Addictions: Stimulants such as alcohol and caffeine, sedatives, synthetic substances, and cannabinoids.
Addiction as a Process: From Experimentation to Captivity
No one wakes up one morning and says, “Today I will become addicted.” This process unfolds through four critical stages:
- Experimentation: The first step, often taken during adolescence due to curiosity or peer pressure.
- Controlled Use: The illusionary phase in which the individual believes they are still “in control.”
- Misuse: The stage where frequency of use increases and harmful consequences become visible.
- Addiction: The final stage in which physical and psychological adaptation is complete.
The Biological Background: The Reward Pathway and Craving
There is a “Reward Pathway” in our brain that ensures survival. Natural rewards such as eating or drinking water stimulate this center. However, addictive substances and behaviors manipulate this system, creating an intense desire known as craving. Even after physical withdrawal symptoms subside, the primary force that drives an individual back to the substance is this biological memory embedded in the brain.
Why Does Addiction Begin? Risks and Contributing Factors
The roots of addiction extend beyond biology alone and lie within a complex network of causes. Curiosity, the search for escape as a coping mechanism for stress, the desire to belong to a group, and genetic predisposition are among the leading factors. Family conflicts, emotional neglect, academic failure, or a traumatic past constitute the most significant risk factors that push an individual into the grasp of addiction.
Conclusion: The First Step Toward Freedom
Addiction is a lethal process that physically, psychologically, and mentally envelops the individual. However, escape from this dark cycle is possible. Seeking refuge in addiction to avoid financial hardship, unresolved trauma, or the heavy burdens of life is, in reality, choosing a path that leads to death.
The first step toward liberation is recognizing that problems cannot be solved through addiction and having the courage to be oneself. Seeking professional help at the point where personal efforts fall short is not a weakness, but the most rational path to freedom. It must be remembered that breaking free from the captivity of addiction means breathing again, charting one’s own path, and becoming a self-reconciled, free individual.
Kaynakça:
Nisan 12, 2023 tarihinde https://www.yesilay.org.tr/tr/bagimlilik/bagimlilik-nedir
adresinden alındı
• KARATAŞOĞLU, S. Sosyal Politika Boyutuyla Madde Bağımlılığı. Türk İdare Dergisi, 321-
352.
• POLAT, G. (2014). Madde Bağımlılığı Tedavisinde Sosyal Hizmet Mesleği. Okmeydanı
Tıp Dergisi, 143-148
Uzm. Psikolog Burçin Demirkan
Sosyolog-Aile Danışmanı Aysel Bahçecik